Όταν… η Ζωρζ Σαρή. Σαράντα χρόνια προσφοράς στη λογοτεχνία για παιδιά και για νέους: Πρακτικά ημερίδας, Αθήνα, 20 Μαΐου 2008. Εκδόσεις Πατάκη 2009.
Η Ζωρζ Σαρή είναι μια από τις πρωτοπόρες συγγραφείς παιδικών και νεανικών βιβλίων και το έργο της αποτελεί σταθμό στο χώρο της Λογοτεχνίας για Παιδιά και για Νέους. Έχει αναθρέψει πνευματικά πολλές γενιές παιδιών από τη δεκαετία του ’70 μέχρι σήμερα και θα εξακολουθεί να συμβάλλει στην ολόπλευρη καλλιέργειά τους για πολλά ακόμη χρόνια.
Στον τόμο αυτό δημοσιεύονται οι επιστημονικές εργασίες που ανακοινώθηκαν στην ημερίδα που οργάνωσε το Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Αθηνών (20-5-2008) για να τιμήσει τη σαραντάχρονη προσφορά της συγγραφέως στο παιδικό και εφηβικό βιβλίο.
Οι συγγραφείς του τόμου αυτού, καθηγητές Πανεπιστημίων και ερευνητές της Λογοτεχνίας για Παιδιά και για Νέους στις μελέτες τους εξετάζουν το πολύπλευρο και πολυσήμαντο πεζογραφικό της έργο υπό το πρίσμα διαφορετικών επιστημονικών θεωρήσεων, όπως είναι οι θεωρίες της αφήγησης, οι πολιτισμικές σπουδές, οι σπουδές του φύλου, η ιστορία της λογοτεχνίας, η κοινωνιολογία. Επίσης διερευνώνται συνολικά η προσωπικότητα της Ζωρζ Σαρή και το λογοτεχνικό της έργο με αναφορές στην κυρίαρχη θεματολογία των μυθιστορημάτων της, καθώς και στη σχέση ιστορίας – αυτοβιογραφίας, υποκειμενικού και αντικειμενικού στοιχείου σ’ αυτά.
Οι μελέτες αυτές συμβάλλουν σε μια πληρέστερη και σφαιρικότερη ανάδειξη του έργου της προβάλλοντας νέες διαστάσεις και αναδεικνύοντας άγνωστες, μέχρι τώρα, πλευρές του.
Φιλαναγνωσία και σχολείο, Αθήνα: Πατάκης, 2008
Οι μελέτες του συλλογικού αυτού τόμου ανιχνεύουν με ποικίλους τρόπους την έννοια της φιλαναγνωσίας και αναφέρονται στην πολύπλευρη αξιοποίηση του λογοτεχνικού βιβλίου στο σχολείο. Οι συνεργάτες του τόμου, πανεπιστημιακοί καθηγητές, εκπαιδευτικοί και γνωστοί συγγραφείς Λογοτεχνίας για Παιδιά και για Νέους, παρουσιάζουν με τρόπο πολυφωνικό, θεωρητικό αλλά και πρακτικό, ζητήματα που αφορούν τη διαχρονική γοητεία της λογοτεχνίας, τα παιδιά ως αναγνώστες, τη συμβολή του σχολείου και της οικογένειας στην ενεργοποίηση της φιλαναγνωστικής διάθεσης των μαθητών.
Στον τόμο περιλαμβάνονται και έρευνες σχετικές με τη βιβλιοφιλία, καθώς και τα αποτελέσματα του ερευνητικού προγράμματος “Όταν ο Ροβινσώνας Κρούσος συνάντησε το Χάρι Πότερ…” του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Αθηνών.
Τα περιεχόμενα του παρόντος τόμου καλύπτουν διδακτικές ανάγκες της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης, καταγράφοντας αποκτημένη σχολική εμπειρία ή προτείνοντας εναλλακτικούς τρόπους διδακτικής προσέγγισης της λογοτεχνίας. κριτική
Η Λογοτεχνία Σήμερα, Όψεις, Αναθεωρήσεις, Προοπτικές. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα, 2004
Το Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης (Τομέας Ανθρωπιστικών Σπουδών) του Πανεπιστημίου Αθηνών και το Κέντρο Έρευνας, Επιστήμης και Εκπαίδευσης (Κ.Ε.ΕΠ.ΕΚ.) οργάνωσαν Συνέδριο με θέμα: «Η Λογοτεχνία Σήμερα: Όψεις, Αναθεωρήσεις, Προοπτικές». Στο συνέδριο αυτό, που πραγματοποιήθηκε από τις 29 Νοεμβρίου ως την 1 Δεκεμβρίου 2003 σε χώρους του Παν/μίου Αθηνών, συμμετείχαν με ανακοινώσεις τους καθηγητές Πανεπιστημίων από την Ελλάδα και το εξωτερικό.
Ο τόμος αυτός περιλαμβάνει όλες τις ανακοινώσεις του Συνεδρίου που δημοσιεύονται σύμφωνα με το Πρόγραμμα και είναι χωρισμένες σε τρεις βασικές ενότητες που αντιστοιχούν σε είκοσι (20) παράλληλες συνεδρίες, ενενήντα οκτώ (98 ) εισηγήσεις και επτά (7) ολομέλειες (κεντρικές ομιλίες).
Το Συνέδριο αυτό αναζωπύρωσε τις συζητήσεις για το ρόλο της Λογοτεχνίας στη σύγχρονη εποχή, ενώ προώθησε τον προβληματισμό γύρω από αυτό το θέμα. Συνέβαλε στην παραπέρα θεώρηση και αναθεώρηση της κοινωνικής διάστασης της Λογοτεχνίας αλλά και στον επαναπροσδιορισμό της σχέσης της με το χώρο της Εκπαίδευσης και των Νέων Τεχνολογιών.
Η λογοτεχνία στους ασαφείς ιδεολογικά καιρούς που ζούμε διαθέτοντας ένα τεράστιο οπλοστάσιο μυθοπλαστικού υλικού, μπορεί να αποτελεί για τον άνθρωπο ένα εσωτερικό πνευματικό καταφύγιο, να δίνει διεξόδους στα προβλήματα που του γεννά η πραγματικότητα, να συμβάλλει στην κατανόηση της κοινωνίας από την οποία πηγάζει, χωρίς βέβαια να ταυτίζεται μ’ αυτήν ή απλώς να την αντιγράφει, γιατί ο συγγραφέας δημιουργεί το δικό του σύμπαν μέσα από το «σοβαρό παιχνίδι της γραφής».
Η λογοτεχνία είναι άμεσα συνδεδεμένη με τη γλώσσα και με την κοινωνία. Αποτελεί ένα πεδίο, το οποίο, όπως γράφει ο Ελύτης αναφερόμενος στην ποίηση, «συγκεφαλαιοί την πολιτείαν, αντανακλά το φως πάσης ιστορικής εποχής». Αποτελεί έναν από τους φορείς της συλλογικής μνήμης και συνείδησης της κοινωνίας και εκφράζει όσο το δυνατόν πιο αξιόπιστα την αυτοσυνειδησία της.
Ως πολιτισμικό σύστημα δεν αποτελεί «περιθωριακή και επουσιώδη πλευρά της ζωής μας», αντιθέτως συνιστά το πεδίο όπου διαρθρώνεται η σχέση του ανθρώπου με τον κόσμο. Όπως κάθε λογοτεχνία έτσι και η νεοελληνική, ως παράγωγο του πολιτισμικού γίγνεσθαι, έχει τη δυνατότητα να υπερβεί τα στενά όρια του εθνικού χώρου και να απευθύνεται στον ορίζοντα προσδοκιών του κάθε αναγνώστη, ο οποίος συνομιλεί και ερμηνεύει ένα κείμενο από τη σκοπιά του ιστορικού του παρόντος.
Αυτός ο διάλογος ανάμεσα στο συγγραφέα, το κείμενο και τον αναγνώστη πρέπει να προκαλείται και κατά τη «διδασκαλία» της λογοτεχνίας στο σχολείο, το οποίο καλείται να παίξει σημαντικό ρόλο στην εξοικείωση των παιδιών με το λογοτεχνικό κείμενο.
Σ’ αυτά τα καίρια ερωτήματα δίνονται επιστημονικά τεκμηριωμένες απαντήσεις στα κείμενα αυτού του βιβλίου. Μέσα από σύγχρονες οπτικές προσεγγίζονται σημαντικές εκφάνσεις των ζητημάτων αυτών, λαμβάνοντας υπόψη και τις επιπτώσεις τους στο σύγχρονο κοινωνικό και πολιτισμικό μας περιβάλλον. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο ρόλο της λογοτεχνίας στην Εκπαίδευση, Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια, καθώς και σε διδακτικές προσεγγίσεις των λογοτεχνικών κειμένων αλλά και σε μεθόδους διδασκαλίας.
Λογοτεχνική Ανάγνωση και Διδακτικές Εφαρμογές. Δημοτικό-Γυμνάσιο-Λύκειο. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα, 2001.
Η διδακτική προσέγγιση του λογοτεχνικού κειμένου συνιστά ένα «πρόβλημα» το οποίο ανακύπτει από την ανάγκη προσδιορισμού (ή επαναπροσδιορισμού) πολλών ζητημάτων που έχουν σχέση με τη θέση της λογοτεχνίας στο σχολικό πρόγραμμα και τη γενικότερη οριοθέτηση του «μαθήματος» της λογοτεχνίας. Σε επίπεδο καθημερινής διδασκαλίας και σχολικής πρακτικής, η διδακτική προσέγγιση της λογοτεχνίας μπορεί να ανανεωθεί σημαντικά, αν στραφεί προς τη συστηματική μελέτη λογοτεχνικών θεωριών και ζητημάτων, όπως η πρόσληψη του λογοτεχνικού κειμένου, η ερμηνευτική σχέση κοινωνίας και λογοτεχνίας, η σχέση συγγραφέα-κειμένου-αναγνώστη κ.ά.
Τα κείμενα του παρόντος τόμου. τα περισσότερα από τα οποία έχουν τη μορφή διδακτικών εφαρμογών, θίγουν άμεσα ή έμμεσα ζητήματα σχετικά με την ανάγνωση, την ερμηνεία και τη διδακτική προσέγγιση των λογοτεχνικών κειμένων. Όλες οι διδακτικές προτάσεις που περιέχονται στον τόμο αυτόν προωθούν την αντίληψη ότι, η διδασκαλία της λογοτεχνίας καλλιεργεί τη δημιουργική φαντασία και την κριτική σκέψη, προκαλεί, επίσης, την αισθητική απόλαυση και την κοινωνική ευαισθητοποίηση των μαθητών μέσα από ποικίλες δραστηριότητες. Οι δραστηριότητες αυτές έχουν παιγνιώδη και δημιουργικό χαρακτήρα και βοηθούν τους μαθητές όχι μόνο να κατανοήσουν, αλλά και να απολαύσουν τα λογοτεχνικά κείμενα πάντοτε ανάλογα με τις αντιληπτικές ικανότητες και τις ψυχοπνευματικές ιδιαιτερότητες της ηλικίας τους.
Το βιβλίο αυτό αποτελείται από τρία μέρη: στο πρώτο μέρος παρουσιάζονται μελέτες που αναφέρονται στη διδασκαλία της λογοτεχνίας στο Δημοτικό Σχολείο. Στο δεύτερο μέρος παρατίθεται μια μελέτη που αναφέρεται στη διδασκαλία της λογοτεχνίας στο Γυμνάσιο. Στη διδακτική και στην αμφίδρομη σχέση λογοτεχνίας και ζωής. Το τρίτο μέρος περιλαμβάνει μια μελέτη που αναφέρεται στη διδασκαλία της λογοτεχνίας στο Λύκειο. Μέσα από τη συγκριτική θεώρηση δύο μυθιστορημάτων της ελληνικής και της ξένης λογοτεχνίας επιτυγχάνεται η πολλαπλή ενεργοποίηση των μαθητών απέναντι στα κείμενα.
Παιδική Λογοτεχνία. Θεωρία και Πράξη, τόμ. Β΄, Αθήνα: Καστανιώτης, 1995.
Στο δεύτερο τόμο θίγονται καίρια ζητήματα, όπως είναι ο ρατσισμός, η ψυχαναλυτική εκδοχή, οι διασκευές, οι αποδέκτες προώθησης του παιδικού βιβλίου, η παραλογοτεχνία, οι μαθητικές εφημερίδες, τα Ανθολόγια του Δημοτικού σχολείου, η συμβολή του Β. Ουγκό στην παιδική λογοτεχνία.. Τέλος , άλλες μελέτες ασχολούνται με το παιδί ως δημιουργό κειμένων, το βίωμα, τη δημιουργία και την ιδεολογία της παιδικής λογοτεχνίας.
Τα βιβλία αυτά απευθύνονται όχι μόνο στους φοιτητές των Παιδαγωγικών Τμημάτων αλλά και στους εκπαιδευτικούς της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, καθώς και σ’ όλους όσοι ενδιαφέρονται και αγαπούν την παιδική λογοτεχνία.
Παιδική Λογοτεχνία. Θεωρία και Πράξη, τόμ. Α΄, Αθήνα: Καστανιώτης, 1993.
Ο πρώτος τόμος αποτελεί σημαντική συμβολή στη μελέτη και προώθηση της Λογοτεχνίας για Παιδιά και Νέους. Επιστήμονες, καθηγητές Πανεπιστημίων που διδάσκουν τη Λογοτεχνία για Παιδιά και Νέους στα Παιδαγωγικά Τμήματα Δημοτικής Εκπαίδευσης και Νηπιαγωγών, καθηγητές Φιλοσοφικών Σχολών, καταξιωμένοι μελετητές της παιδικής λογοτεχνίας, νέοι ερευνητές και συγγραφείς καταθέτουν τους προβληματισμούς, τις απόψεις τους, τα αποτελέσματα των ερευνών τους τόσο σε θέματα ιστορίας και ιδεολογίας της παιδικής λογοτεχνίας, όσο και σε βασικά θεωρητικά και πρακτικά προβλήματα, όπως είναι η λογοκρισία, το χιούμορ, η σχέση εικόνας και κειμένου, η κρατική πολιτική και το παιδικό βιβλίο, η Διδακτική και η Γλώσσα της Παιδικής Λογοτεχνίας και η γενικότερη μελέτη και η έρευνά της.
Στον τόμο αυτό θίγονται καίρια ζητήματα, όπως η γλώσσα του παιδικού βιβλίου, η οικολογία, το ιστορικό παιδικό μυθιστόρημα, τα πρότυπα συμπεριφοράς και οι ήρωες των παιδικών βιβλίων. Υπάρχουν μελέτες που αναφέρονται στη θέση και στη σημασία της παιδικής λογοτεχνίας, τόσο στην πρωτοβάθμια όσο και στην ανώτατη εκπαίδευση. Επίσης, μια σειρά από μελέτες ασχολείται με το έργο συγγραφέων παιδικής λογοτεχνίας (π.χ. Π.. Δέλτα) ή λογοτεχνών που τα κείμενά τους μπορούν να χρησιμεύουν ως παιδικά λογοτεχνήματα (π. χ. Γ. Ρίτσος). Τέλος, συμπεριλαμβάνονται μελέτες για τις παιδικές βιβλιοθήκες και για τη χρήση των οπτικοακουστικών μέσων στη λογοτεχνία..
Έλλη Αλεξίου-Μικρό αφιέρωμα (φιλολογική επιμέλεια και οργάνωση έκδοσης του τόμου), Αθήνα: Καστανιώτης, 1979.
Πρόκειται για συλλογικό τόμο που εκδόθηκε το 1979 για να τιμήσει τα ογδονταπεντάχρονα της Έλλης Αλεξίου. Το«Αφιέρωμα» τούτο φανερώνει τη μεγάλη εκτίμηση προς την Έλλη Αλεξίου, τον άνθρωπο που τη ζωή του την ομορφαίνει η αληθινή ανθρωπιά, η μετριοφροσύνη, η αξιοπρέπεια, η προσήλωση σε υψηλά ιδανικά και η δύναμη να εκδηλώνει θαρραλέα και απροκάλυπτα τη γνώμη του.
Τα κείμενα του «Αφιερώματος» έχουν καταταχθεί σε τέσσερις κατηγορίες: α) Σ’ αυτά που αφορούν στον άνθρωπο και στη ζωή του β) σ’ αυτά που αφορούν στο έργο της γενικά ή ειδικά σε ένα ή και περισσότερα βιβλία της, γ) σ’ αυτά που αφορούν στο εκπαιδευτικό και παιδαγωγικό της έργο και δ) στις κριτικές ξένων ελληνιστών για το μυθοπλαστικό της έργο και τη ζωή της. Τα κείμενα του τόμου δημοσιεύονται με την ορθογραφία και τη γλωσσική εμφάνιση που έδωσαν σ’ αυτά οι συγγραφείς. Σε κάθε κατηγορία εμφανίζονται με την αλφαβητική σειρά των συγγραφέων. ‘Εκτός σειράς ένας θερμός ποιητικός χαιρετισμός από τον ποιητή Γιάννη Ρίτσο αποτελεί μια γενική παρουσίαση της Έλλη Αλεξίου.
Στο αφιέρωμα αυτό συμμετέχουν εξαίρετες φυσιογνωμίες των γραμμάτων και της τέχνης γενικότερα όπως οι Ν.Αλεξίου, Δ.Γιάκος, Β.Δαμιανάκου, Τατιάνα Γρίτση-Μίλλιεξ, Ν.Εγγονόπουλος, Σ.Ιλίνσκαγια, Α.Καραντώνης, Π. Κανελλόπουλος, Μπ. Κλάρας, Κ.Μακρής, Τ. Μαλάνος, Μελισσάνθη, Μ.Μερακλής, Λ.Νάκου, Μ. Οικονόμου, Ι.Μ.Παναγιωτόπουλος, Γ.Τσαρούχης, Π.Χάρης και οι γάλλοι ελληνιστές Octave Merlier, Louis Roussel, Yvon Tarabout.
Οι εκλιπόντες ακαδημαϊκοί, 1925-1975 (φιλολογική επιμέλεια και έκδοση σε συνεργασία με τη Μυρτώ Δραγώνα-Μονάχου και το Δημήτρη Τσακατίκα), Εκδόσεις Ακαδημίας Αθηνών 1975.
ΠΡΟΛΟΓΟΣ
Η Ακαδημία Αθηνών, έπ’ ευκαιρία του εορτασμού της πεντηκονταετίας από της ιδρύσεως αυτής, απεφάσισε, μετά πρότασίν μου, να εκδώση τιμητικόν τόμον εις μνήμην των εκλιπόντων αυτής μελών. Μία σύντομος βιογραφία, μία πλήρης εργογραφία καί μία εικών της μορφής εκάστου ακαδημαϊκού είναι ο απλούστερος τρόπος δια να τιμηθή ούτος και να παραδοθή εις την μνήμην των μεταγενεστέρων. Ο παρών όμως τόμος δεν καλύπτει μόνον την επιστημονικήν και πνευματικήν ζωήν του τόπου μιας πεντηκονταετίας, αλλά εκτείνεται και ωρισμένας δεκαετίας προ αυτής, διότι οι πρώτοι ακαδημαϊκοί ήσαν ήδη άνθρωποι προχωρημένης ηλικίας.
Ο αναγνώστης ευρίσκει λοιπόν εις τον τόμον αυτόν όλας τας πνευματικάς και επιστημονικάς μορφάς του τόπου της τελευταίας έκατονταετίας.
Η σύνταξις των βιογραφιών και των εργογραφιών εγένετο από τους συντάκτας: Βασίλειον Τσακατίκαν, Μυρτώ Δραγώνα-Μονάχου και Αναστασίαν Κατσίκη-Γκίβαλου, προς τους οποίους εκφράζω τας θερμάς ευχαριστίας της Ακαδημίας Αθηνών.
Εν Αθήναις τη 15η Οκτωβρίου 1976
Ι. Ν. ΘΕΟΔΩΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ
Στον τόμο αυτό περιλαμβάνονται βιογραφίες και εργογραφίες των Ακαδημαϊκών όλων των Τάξεων της Ακαδημίας Αθηνών. Η κ. Κατσίκη – Γκίβαλου έχει αναλάβει τη σκιαγράφηση της ζωής και της προσωπικότητας σαράντα δύο (42) Ακαδημαϊκών της Τάξεως των Γραμμάτων και Καλών Τεχνών. Ανάμεσα τους περιλαμβάνονται οι : Κωστής Παλαμάς, Γεώργιος Δροσίνης, Αριστομένης Προβελέγγιος, Δημήτριος Καμπούρογλου, Παύλος Νιρβάνας, Γρηγόριος Ξενόπουλος, Ζαχαρίας Παπαντωνίου, Σωτήριος Σκίπης, Ηλίας Βενέζης και Στρατής Μυριβήλης.
